Geestelijke gezondheidszorg in de eerste lijn

Eerstelijnsdiensten helpen om betere zorg te bieden aan dak- en thuisloze personen met een verslavingsproblematiek.  

Lees het persbericht en vind de lijst van ondersteunde projecten hier.

Uit de Tellingen Dak- en Thuisloosheid blijkt dat bij 30,1% van de getelde personen een vermoeden van geestelijke gezondheidsproblemen bestaat en bij ongeveer 28,8% een vermoeden van verslavingsproblematiek. Uit de cijfers blijkt ook het belang van een preventieve aanpak (bv. voorkomen van uithuiszettingen) en vroeginterventie. De cijfers tonen ook de hoge druk aan op de dak- en thuislozen sector. 

Eerstelijnsdiensten die werken op het vlak van dak- en thuisloosheid (inclusief huisvesting) en geestelijke gezondheid (inclusief verslavingen), getuigen van die hoge druk en trekken al geruime tijd aan de alarmbel. 

Zij doen volgende vaststellingen:  

• het druggebruik en de zichtbaarheid ervan nemen toe;
• de algemene gezondheidstoestand van dak- en thuisloze personen met een verslavingsproblematiek is precair en hulpverleners zijn niet altijd opgeleid om hiermee om te gaan; 
• de profielen van dak- en thuisloze personen met een verslaving, worden steeds meer divers: meer jonge mensen, gezinnen, niet begeleide minderjarige vluchtelingen, vrouwen, zwangere vrouwen en nieuwkomers; 
• organisaties voelen zich onvoldoende uitgerust in confrontatie met nieuwe roesmiddelen die op straat gebruikt worden en die vaak gelinkt zijn aan een toename van geweld, zowel tussen gebruikers naar eerstelijnswerkers toe. De beschreven situatie toont een prangende nood aan huisvesting, wat de basis vormt voor herstel. Maar ook aan laagdrempelige, toegankelijke (24 uur), intersectorale begeleiding, met opvolging en zorg op maat. 

Met deze projectoproep ondersteunen het Fonds Dr. Daniël De Coninck en de Koning Boudewijnstichting projecten van eerstelijnsdiensten die werken met dak- en thuisloze personen met een verslavingsproblematiek. 

De geselecteerde projecten steunen op intersectorale samenwerking tussen de huisvestingssector en/of de dak- en thuisloosheidssector en/of de geestelijke gezondheids- en verslavingszorg. Een overzicht van de geselecteerde projecten vind je hier. De ondersteunde projecten lopen over een periode van 3 jaar, van 2025 tot 2028. 

De projecten worden begeleid door een consortium van KUL en UCL, dat tijdens intervisies de geleerde lessen verzamelt en de belangrijkste resultaten zal verspreiden onder veldactoren en beleidsmakers. 

Samenwerking tussen de eerste lijn en geestelijke gezondheidszorg versterken door coaching

Zorg- en welzijnsprofessionals van de eerste lijn krijgen steeds vaker te maken met mensen met psychische problemen. Zij zijn een specifiek bewustzijn, kennis en  vaardigheden.. 

Wanneer hier onvoldoende op wordt ingezet, blijven psychische aandoeningen onder de radar,Terwijl iedereen gebaat is bij snelle en kwaliteitsvolle zorg. Door tijdig gepaste zorg te bieden, kunnen we vermijden dat problemen escaleren en zo ook druk wegnemen bij de reeds overbelaste tweedelijnszorg.  

Het Fonds Julie Renson, het Koningin Fabiolafonds, het Fonds Dr. Daniël De Coninck en de Koning Boudewijnstichting slaan de handen in elkaar om de aanpak van geestelijke gezondheid in de eerste lijn te versterken. Ze bewandelen een dubbel spoor: (1) de kennis van eerstelijnsprofessionals verbeteren, en (2) de samenwerking tussen de eerste lijn en partners in de geestelijke gezondheidszorg versterken. 

Drie instrumenten dragen bij aan de doelstellingen:  

• een award voor inspirerende praktijken 

• een publicatie met internationale voorbeelden 

• een projectoproep om de samenwerking tussen de eerstelijn en andere actoren in geestelijke gezondheidszorg te bevorderen;  

Award
Overal zijn er pioniers. Ook op het vlak van geestelijke gezondheid in de eerste lijn zijn er al organisaties met vernieuwende oplossingen om de competenties van eerstelijnsactoren aan te scherpen en de eerste lijn en geestelijke gezondheid beter te integreren. Het Fonds Julie Renson, het Koningin Fabiolafonds, het Fonds Dr. Daniël De Coninck en de Koning Boudewijnstichting reikten aan zes van hen de award ‘Geestelijke gezondheid in de eerste lijn’ uit. Elke laureaat ontving in het voorjaar van 2021 10.000 euro. Lees het persbericht hier. 

Publicatie met internationale voorbeelden
Een eerste publicatie  van de hand van Mark Leys van de Vrije Universiteit Brussel, brengt buitenlandse voorbeelden voor de samenwerking tussen eerste lijn en de geestelijke gezondheidszorg in kaart. Deze voorbeelden hebben als doel om ook in ons land de eerste lijn te inspireren.  

Projectoproep
Een manier om geestelijke gezondheidszorg beter te integreren in de eerste lijn en om de continuïteit van deze zorg te garanderen, is om de zorg- en welzijnswerkers beter te laten samenwerken met elkaar. Het gaat dan niet alleen om de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg, maar ook om informele zorg. 

Het Fonds Julie Renson, het Koningin Fabiolafonds, het Fonds Dr. Daniël De Coninck en de Koning Boudewijnstichting willen deze samenwerking tussen de actoren in de eerste lijn en de geestelijke gezondheidszorg verbeteren en verduurzamen. Ze lanceerden in 2022 en 2023 een projectoproep. In totaal werden 23 projecten ondersteund. Ze kregen elk 40.000 euro en gerichte coaching om samenwerking uit te bouwen en te versterken. Hun acties en resultaten werden regelmatig besproken op een leernetwerk waaraan de coaches deelnamen. Samen met de rapportering door de projecten en het dashboard dat elk project bijhield, leidde dat tot belangrijke inzichten. Deze bundelen we in een slotpublicatie.  

Slotpublicatie 

De slotpublicatie geeft een overzicht van de 23 projecten en wat we eruit leren. De bevindingen zijn relevant voor zowel actoren van eerste lijn, geestelijke gezondheidszorg en betreffende beleid. De publicatie wordt in het najaar van 2026 opgeleverd.